شهرستان سراب با مساحت 3560كيلومترمربع درجنوب شرقي استان آذربايجان شرقي واقع گرديده است.اين شهرستان ازشمال به شهرستان هاي مشكين شهروهريس - ازشرق به استان اردبيل - ازجنوب به شهرستان ميانه و ازغرب به شهرستان بستان آباد محدوداست. ارتفاع اين شهرستان از سطح دريا 1650متر مي باشد.مساحت شهرستان سراب 6/7درصدكل مساحت استان راتشكيل مي دهدكه ازاين لحاظ دررده ششم قرار دارد. براساس آخرين تقسيمات كشوري داراي دوبخش (مركزي ومهربان) 9 دهستان و4 نقطه شهري به نامهاي سراب- مهربان- شربيان ودوزدوزان مي باشد.تعدادآباديهاي داراي سكنه شهرستان 128مي باشد.
آب وهوا
شهرستان سراب بواسطه قرارگرفتن ما بين دو رشته كوه بزقوش در جنوب و ارتفاعات سبلان درشمال داراي آب وهوايي سردوكوهستاني است كه در تابستان معتدل ودرزمستان ها داراي آب و هواي سرد مي باشدويكي ازنقاط سردسيركشور به شمارمي رود. تعداد روزهاي يخبندان در سراب بطور متوسط150 تا 148روزدرسال مي باشد.مقداربارندگي سالانه از300ميلي متردرنقاط پست تا600ميلي متر درارتفاعات متغيرمي باشد، محدوده شهرستان سراب به جزء درقسمتي كوچك ارمنتهي اليه شرق خود كه آبخيز اصلي رودخانه آجي چاي است، نزولات جوي جاري شده در سطح اين شهرستان ازطريق 10 شاخه اصلي به سمت آجي چاي سرازيروتوسط آن ازمنطقه خارج مي شود.مهمترين رودخانه هاي جاري درمنطقه عبارتنداز سوين - آغميون - پسلر وتاجياركه ازدامنه هاي سبلان سرچشمه مي گيرندوازشمال به جنوب جريان مي يابند و رودخانه وانق چاي از كوههاي بزقوش سرچشمه گرفته ودرجنوب سراب باپيوستن به ساير رودخانه ها ،آجي چاي راتشكيل مي دهدودرمنطقه مهربان رودخانه ارزنق به آنها ملحق مي شود. رويهمرفته شهرستان سراب يكي ازمناطق نسبتا" پرآب استان به شمارمي رود وعلاوه برآبهاي سطح الارضي تعداد 135 حلقه چشمه وقنات نيزدرمنطقه وجوددارد.بايدمتذكرشدبه دليل خشكسالي سالهاي اخير تعدادي از اين چشمه ها و قنات ها خشك شده اند . بالغ بر1200حلقه چاه عميق ونيمه عميق نيزدرسطح شهرستان وجود دارد.كه درفصل برداشت آب (فصل زراعي) جمعا 104ميليون مترمكعب آب ازمنابع زيرزميني دراين شهرستان براي مصرف درامركشاورزي برداشت مي شودكه به لحاظ وقوع خشكسالي در برخي نقاط ارتفاع آبهاي زيرزميني حتي تا20متركاهش يافته است.
جمعيت
جمعيت شهرستان سراب براساس آمارگيري نفوس ومسكن سال 75تعداد148831نفرمي باشدكه تعداد 55025 نفريعني 37%درنقاط شهري و92707يعني 63% درنقاط روستايي ساكن بوده اندامابراساس توزيع كالابرگ مرحله يازدهم تعداد جمعيت شهرستان 147713نفربوده است. جمعيت شهرستان سراب طي 20سال گذشته از نظر تحولات داراي دو وضعيت متفاوت بوده در بين سالهاي 1355تا 1365 حدود11360نفربه جمعيت شهرستان افزوده شده وداراي نرخ رشدجمعيت مثبت سالانه 2/5بوده و در سالهاي 1365تا 1375تعداد12612 نفرازجمعيت آن كاسته شده است وداراي نرخ رشد1/8- بوده است .
اين امر بيانگر مهاجرت شديد ازشهرستان مي باشدكه تقريباجامعه شهري وروستايي رابطوريكسان تحت تاثيرقرارداده است.نسبت جنسي جمعيت شهرستان 2/105مي باشدوازتعادل نسبي برخوردارمي باشديعني براي هريكصد نفر زن تعداد 2/105نفرمرد وجود دارد. با توجه به آمارارائه شده شهرستان سراب يك شهرستان مهاجرفرست مي باشدومردم ازاين شهرستان به شهرستان هاي تهران - گنبدكاووس واروميه مهاجرت مي نمايند.
كشاورزي
اقتصاد منطقه باتوجه به موقعيت جغرافيائي آن با محوريت كشاورزي بوده است .آب و هواي مناسب و خاك خوب و نيروي انساني كافي دليل فعاليت بيشترمنطقه درامر كشاورزي است حدود60%جمعيت شاغل اين شهرستان دربخش كشاورزي مشغول فعاليت هستند.
شهرستان سراب مكان مناسبي براي كشت انواع محصولات كشاورزي مي باشد تقريباتمامي محصولات مناطق سردسيري دراين شهرستان بعمل مي آيد.سيب زميني- غلات- علوفه- سبزيجات عمده محصول توليدي منطقه مي باشد بطوريكه درتوليد بعضي ازمحصولات سراب از لحاظ رتبه بندي درسطح استان داراي رده هاي بالايي است. در شرايط عادي يعني سالهايي كه خشكسالي نمي باشدبالغ بر150هزارتن سيب زميني ازمزارع اين منطقه برداشت مي شودكه درسطح استان مقام اول رادارامي باشد. لوبيا نيز در سطح استان نسبتاوسيعي كاشت مي شود.
دامداري ودامپروري
در كنار كارهاي كشاورزي نگهداري دام شغل اصلي روستائيان منطقه به حساب مي آيد دامداري به صورت سنتي دراغلب خانوارهاي روستايي رواج داردوبدين طريق بخشي ازهزينه هاي زندگي روستائيان تامين مي شود.دركناردامداري سنتي درسالهاي اخيرچندواحددامداري صنعتي درنقاط مختلف شهرستان بااستفاده ازتسهيلات بانكي ايجادشده است كه عمدتابه پرورش گاوهايي ازنژادخارجي مي پردازند.
يكي ازنژادهاي گاوهاي بومي ايران گاو بومي سراب است كه از نژاد اصيل مي باشد. با مشخصه ها وخصوصياتي كه اين گاوداردكاملا باآب وهواي سرد شهرستان سازگاري يافته است.
مقاومت وپايداري اين نوع ازگاوها در مقابل امراض و همچنين سرماي هوابسيارخوب مي باشد.تغذيه كم وراندمان مناسب وكيفيت خوب شيراين نوع گاوباعث گرديده درجهت احياي واصلاح اين گاوحركتهايي ازسوي دولت به عمل آيد. در حال حاضريك مركزپشتيباني گاونژادسرابي درسراب فعاليت دارد.
شهرستان سراب ازمناطق مهم توليد محصولات دامي مي باشد. لبنيات منطقه در سطح كشور از شهرت خاصي برخورداراست و مازاد توليدات دامي اين منطقه به شهرهاي بزرگ فرستاده مي شود.در صورت ايجاد صنايع تبديلي يعقينا در امراشتغال زايي وكسب درآمد بيشتر تحول بسيار چشمگيري در منطقه بوجودخواهدآمد.شايان ذكراست ازمراتع خوش خوراك شهرستان سراب عشاير ايل ال سون بعنوان ييلاق استفاده مي كنند. آماردام آنها بالغ برسيصد هزارراس از نوع گوسفند- بز - بزغاله وبره مي باشد.
صنعت
شهرستان سراب از مناطق محروم استان مي باشدبطوريكه درسال 1370 عملاچيزي بنام صنعت دراين منطقه وجودنداشته است.دراين سالهاباشروع عمليات احداث يك كارخانه بزرگ نساجي توسط بخش حضومي چرخهاي صنعت شروع به چرخيدن كردوباتلاش مستمرفرمانداري و ديگرادارات و سازمانها با استفاده از تسهيلات تبصره هاي مختلف و سرمايه گزاري بخش خصوصي تعدادي واحد صنفي متوسط درسطح شهرستان ايجادوبه مرحله بهره برداري رسيده است .عليرغم اين تلاشها جايگاه اين شهرستان از اين لحاظ هنوز مناسب نمي باشد زيرا كل شاغلين دراين بخش تنها هزارنفر است كه بادرنظرگرفتن ميزان بيكاري درمنطقه جوابگوي نيازشهرستان نيست.
موضوعي كه بايد درخصوص عقب ماندگي شهرستان از لحاظ صنفي متذكرشدآن است كه قبل ازسال 1370به دلايل عديده اي توجهي به صنعت دراين منطقه نگرديده است.ازطرفي مهاجرت باعث گرديده سرمايه هاي اين منطقه به ساير نقاط گسيل شوند و از طرف ديگر قشرجوان وتحصيل كرده به دليل نبود امكانات وزمينه هاي اشتغال بناچار روي به شهرها آورده اند . كه البته درحال حاضرباتلاش وپيگيري مسؤلين زمينه هاي ايجاد مراكز توليدي و صنعتي فراهم گرديده است. وشهرك صنعتي سراب وناحيه صنعتي دوزدوزان آماده سرمايه گذاري بخش خصوصي براي ايجادواحدهاي توليدي است.
صنايع دستي
براساس تحقيقات و بررسيهاي بعمل آمده صنايع دستي و بويژه قاليبافي تاريخچه بس دراز دراين منطقه دارد ازقديم الايام مردم شهرو روستا دركنار كارهاي روزمره خود به كارهاي دستي اشتغال داشته اند كه دراوقات فراغت وخصوصا فصول سرد سال به اين كاراقدام مي كردند وهنوز هم در بعضي ازخانواد هها صنعت قاليبافي رواج داردكه بيشترزنان دراين امرفعاليت دارند.نوع فرشي كه در سطح شهرستان سراب درايام گذشته معروف بود فرش مشايخي بوده كه خواهان زيادي داشته است. به دليل عدم توجه به اين نوع فرش تقريباهمه استادكاران اين فرش ازبين رفته است امااخيراتلاشهايي ازطرف مسؤلين شهردرجهت احياي دوباره فرش مشايخي بعمل مي آيد
در رابطه با آمار بافندگان فرش اطلاعي دقيق وجودندارداما تخمين زده مي شودحدودا 9000 هزاردارقالي درسطح شهرستان وجودداشته باشدكه به توليد فرش وقالي در اندازه هاي 18تا50 رج مشغول هستند. اكثر بافنده هاي روستاهاي بخش مركزي به بافت فرشهاي كناره اقدام مي نمايند اما در بعضي ازنقاط مثل روستاي قزل گچي قالي و قاليچه بارج40و50بافته مي شودودر مهربان قالي بارج 18تا20رواج داردكه شهرت خاصي دارد. نقشه هاي رايج در سطح منطقه عبارتنداز: قلمي- شتري- ماهي- مهربان وشربيان.البته درگذشته صنايع دستي ديگري مثل سفالگري وچاقوسازي دراين شهرستان مرسوم بوده كه بدليل عدم توجه ازبين رفته است .
معدن
اگر چه در شهرستان سراب كاوشهاي همه جانبه واساسي درزمينه شناسايي معادن صورت نگرفته است با اين اوصاف آثار وشواهد مختلف ازجمله سنگهاي خروجي متفاوت- موادآتشفشاني- فلزات و سنگهاي معدني و تشكيلات گچي در منطقه حاكي ازغناي مواد معدني اين شهرستان مي باشد تاكنون دراين شهرستان يك معدن راديواكتيويته(نفلين سينيت) ،چندمعدن سنگ - چهارمعدن نمك وآهك شناسايي شده است كه ازبرخي ازآنهابه شيوه سنتي بهره برداري مي شود.
معادن گچ شهرستان سراب به شرح زيرمي باشدكه ازسوي اداره كل صنايع ومعادن استان شناسايي شده اند.
1- گچ عسگرآباد(محجو)به ظرفيت تقريبي 15هزارتن.
2- گچ نرميق- جلده خان به ظرفيت تقريبي 700هزارتن.
3- گچ قيصرق- اردلان به ظرفيت تقريبي 2000هزارتن.
4- گچ آلان به ظرفيت تقريبي 200هزارتن.
5- گچ چرلو به ظرفيت تقريبي 150هزارتن.
معدن رزگاه:
اين معدن كه داراي توده هاي بزرگ نفلين سينيت به عنوان ماده اوليه صنايع آلومينيوم - شيشه- سراميك وكربنات سديم وپتاسم مي باشد.ذخاير گزارش شده بالاي 30 ميليارد تن با عيار قابل قبول 21تا24 درصدآلومينامي باشد.درصورت راه اندازي معدن فوق چهره منطقه شهرستان سراب به كلي دگرگون ودرزمينه ايجاد اشتغال تحول چشمگيري بوجودخواهدآمدوصدها نفربصورت مستقيم وهزاران نفربصورت غيرمستقيم سود خواهندبردوزمينه اشتغال بسياري ازجوانان بويژه تحصيل كرده ها فراهم خواهد شد ومحصولات مربوطه از عمده محصولات صادراتي كشورخواهد بود.
